Historia parafii Mystków sięga początków XIV wieku, gdy w czasie kolonizacji na prawie magdeburskim na wschód od Nowego Sącza powstawały nowe osady. Z tego okresu wywodzi się i sama wieś, lokowana 9 stycznia 1324 roku przez Władysława Łokietka, i parafia, której istnienie potwierdzają zapisy z pierwszej połowy XIV stulecia. Przez siedem wieków, jakie odtąd minęły, parafia była świadkiem i uczestnikiem wielu wydarzeń: budowy dawnego kościoła pod wezwaniem św. Mikołaja, dobudowywania kolejnych kaplic, narastającego kultu Matki Bożej Mystkowskiej, rozbiórki starej świątyni i wzniesienia obecnego, neobarokowego kościoła w latach 1905-1910, peregrynacji łaskami słynącego obrazu w 1965 roku, aż po renowacje witraży, ołtarzy i polichromii w XXI wieku.
Niniejszy dział zbiera w jedno miejsce wszystkie wątki tej historii — od dziejów samej parafii i jej proboszczów, przez historię wsi do niej należących (Mystkowa i Mszalnicy), opis kościoła i jego wyposażenia, aż po historię i kult cudownego obrazu Matki Bożej Mystkowskiej, czczonego od pokoleń przez parafian z Mystkowa, Mszalnicy i Cieniawy.
Niżej przedstawiamy oś czasu z najważniejszymi datami w dziejach parafii. Każdą z nich można rozwinąć w pełny rozdział — odpowiednie podstrony dostępne są przez kafelki znajdujące się pod osią czasu.
Oś czasu
| 1324 | Władysław Łokietek zezwala wójtowi sądeckiemu Mikołajowi na lokację wsi Mystków na prawie magdeburskim. Dzień 9 stycznia można uznać za początek wsi, a najprawdopodobniej także i parafii. |
| pierwsza połowa XIV w. | Powstaje parafia Mystków, prawdopodobnie z fundacji królowej Jadwigi i Władysława Łokietka. |
| 1364 | Akt lokacyjny dla Mszalnicy i Cieniawy, dwóch wsi należących do mystkowskiej parafii. |
| 1427 | Władysław Jagiełło wykupuje Mystków, włączając go do starostwa nowosądeckiego. |
| 1565 | Pierwsza zachowana wizytacja biskupia w Mystkowie. Patronem kościoła wymieniony jest św. Andrzej Apostoł. |
| 1607-1608 | Wizytacja biskupia: kościół jest murowany, pod wezwaniem św. Mikołaja Biskupa oraz Filipa i Jakuba. |
| 1728 | Wizytacja biskupia. W kościele cztery ołtarze: główny ku czci Niepokalanej Dziewicy Maryi, św. Filipa i Jakuba, św. Mikołaja Biskupa oraz św. Izydora. |
| 1746-1758 | Za rządów ks. Tomasza Duszyńskiego dobudowano przy starym kościele kaplicę pod wezwaniem św. Izydora. Zawieszono średni dzwon, wybudowano wieżyczkę. |
| 1793 | Szczegółowa wizytacja biskupia opisująca dawny kościół, jego ołtarze i kaplicę Pana Jezusa (dawniej św. Izydora). |
| 1813 | Ks. proboszcz Sebastian wydziela nowy cmentarz poza placem kościelnym (obecnie zwany starym cmentarzem). |
| ok. 1830 | Pierwsza wzmianka w Kronice Parafialnej o obrazie Matki Bożej Mystkowskiej (Stanisław Ogorzałek sprawił sukienkę do Matki Bożej). |
| 1845 | Pożar plebanii i kancelarii parafialnej. Z tego powodu księgi metrykalne prowadzone są dopiero od 1843 roku. |
| 1855 | Cholera w Galicji. W parafii Mystków, dzięki codziennym procesjom pokutnym do kapliczki na granicy z Cieniawą, nikt nie umarł. |
| 1888 | Probostwo obejmuje ks. Jan Jarzębiński, który podejmuje starania o budowę nowej świątyni. |
| 18 sierpnia 1889 | Stanisław Wyspiański, podczas warsztatów artystycznych Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, rysuje stary kościół w Mystkowie. Szkic przez wiele lat uchodził za zaginiony — jego identyfikacja nastąpiła dopiero w 2001 roku. |
| 1902/1903 | Z fundacji żony barona Karola Brunickiego, na nowym (obecnie starym) cmentarzu staje kaplica św. Izydora, pełniąca później rolę kaplicy mszalnej w czasie budowy nowego kościoła. |
| 1903 | Rozebrano stary kościółek i kaplicę Pana Jezusa, by zwolnić miejsce pod budowę obecnej świątyni. |
| 1905-1910 | Budowa obecnego, neobarokowego kościoła pod wezwaniem św. Apostołów Filipa i Jakuba według projektu Edgara Kovatsa. Większość materiału przywożą sami parafianie własnymi wozami zaprzęgniętymi w woły. |
| 1908 | Wykonano witraże projektu Stefana Matejki w firmie Żeleńskich w Krakowie. |
| 13 czerwca 1924 | Konsekracja kościoła przez arcybiskupa Leona Wałęgę. |
| 9 grudnia 1962 | Po konserwacji u Wacława i Anny Szymborskich z Krakowa, obraz Matki Bożej Mystkowskiej zostaje przeniesiony do głównego ołtarza i poświęcony przez bp. Michała Blecharczyka. |
| 8 grudnia 1962 | Pierwszy doroczny odpust ku czci Niepokalanego Poczęcia. Matka Boża Mystkowska zostaje patronką parafii. |
| 1965 | Peregrynacja obrazu po wszystkich domach parafii: trzy kopie obrazu wędrują od rodziny do rodziny w Mystkowie, Mszalnicy i Cieniawie. Powstaje wiele pieśni nabożnych — m.in. Pieśń do Matki Bożej Mystkowskiej s. Marii Janiny Kachniarz. |
| 1966 | Założenie Księgi Łask za pośrednictwem Matki Bożej Niepokalanej Mystkowskiej przez ks. Jana Kuklewicza. |
| 1968 | Poświęcenie trzech dzwonów wykonanych w firmie Felczyńskich w Przemyślu, przez bp. Jerzego Ablewicza. |
| 1995 | Odnowienie polichromii Zdzisława Pabisiaka przez Antoniego Reszkiewicza. |
| 2003-2004 | Druga gruntowna konserwacja obrazu Matki Bożej Mystkowskiej (Józef Stec). |
| 2008 | Budowa nowego chóru w stylu neobarokowym według projektu inż. Zygmunta Lewczuka. |
| 2010 | Odnowienie i rozbudowa Ołtarza Bożego Miłosierdzia w lewej nawie kościoła. |
| 2012 | Konserwacja i wyzłocenie Ołtarza św. Józefa, dawnego ołtarza głównego starego kościoła. |
| 2025 | Renowacja czterech głównych witraży (św. Jan Nepomucen, św. Kinga, św. Kazimierz, św. Stanisław Szczepanowski) oraz wszystkich drzwi zewnętrznych i wewnętrznych. Powrót zwyczaju automatycznego odsłaniania i zasłaniania obrazu Matki Bożej Mystkowskiej staraniem ks. Krzysztofa Czyżowskiego. |
Pod osią czasu
Każda z wymienionych dat została opisana szczegółowo na osobnych podstronach. Niżej znajdziesz kafelki prowadzące do dwunastu rozdziałów — od dziejów parafii i biografii proboszczów, przez historię Mystkowa i Mszalnicy, opis kościoła, ołtarzy, witraży i kaplicy św. Izydora, aż po pełną opowieść o cudownym obrazie i kulcie Matki Bożej Mystkowskiej.